- Mamy dużo zamówień z Francji i Niemiec, bo mieszkający tam Polacy są już przekonani do audiobooków. Na Zachodzie to nieodłączna część rynku książki - opowiada Zbigniew Dzianok. - U nas ciągle spotykam osoby, nawet w dużych wydawnictwach, które nie wiedzą, co to jest.

Bill Clinton na autostradzie

Audiobooki, czyli nagrania książek w wykonaniu aktorów albo samych autorów, są tak stare jak fonografia. Długo uznawano je jednak za produkt dla dzieci i niewidomych. W latach 80., kiedy powszechne stały się samochodowe radiomagnetofony, w USA pojawiła się grupa odbiorców, którym odpowiadało słuchanie książek w trakcie długich godzin jazdy. W latach 90. wraz z nadejściem epoki płyt CD i walkmanów grupa ta zaczęła szybko rosnąć.

Dziś w USA książki audio oferuje przeszło 80 wydawców, a wybierać można z przeszło 70 tys. tytułów. Co roku ukazuje się 7 tys. nowych audiobooków, przede wszystkim edycji tytułów, które odniosły sukces w tradycyjnej formie. Rynek nadal rośnie, i to dużo szybciej niż w przypadku książek drukowanych. - Codziennie 97 milionów Amerykanów samotnie dojeżdża autem do pracy. Czas stania w korku w ciągu ostatnich 20 lat wydłużył się trzykrotnie - zachęca wydawców branżowy magazyn "Publishers Weekly". Audioksiążki od lat biorą udział w Grammy - nagroda Best Spoken Word. W zeszłym roku dostał ją Bill Clinton za komplet płyt, na których czyta autobiografię "Moje życie".

Audioksiążki popularne są także w Europie Zachodniej. Tutaj częściej słucha się ich w domu, np. robi tak 85 proc. brytyjskich słuchaczy, a w samochodzie słucha ich 58 proc. Europejską potęgą są Niemcy, które mają aż 400 wydawców audioksiążek. Bestsellery osiągają za Odrą milionowe nakłady, a polscy wydawcy, którzy jeżdżą na targi do Lipska i Frankfurtu, przecierają oczy ze zdumienia na widok ogromnych stoisk z audioksiążkami.

Od kilku lat wydawcy próbują przeszczepić pomysł na nasz grunt. Największy sukces odniosło wydawnictwo Media Rodzina, które przygody Harry'ego Pottera wydaje także na płytach CD. Jednak o ile książki z tej serii sprzedają się w setkach tysięcy, to zestaw czterech pierwszych powieści o młodym czarodzieju osiągnął łączną sprzedaż 12 tys. sztuk.

- Audiobooki kupują rodzice, na ogół wykształceni i zamożni, którzy słuchają ich z dziećmi, na przykład w trakcie jazdy samochodem na wakacje - wyjaśnia Alicja Mielcarzewicz z wydawnictwa. - Piątej części Harry'ego Pottera w ogóle nie wydaliśmy, bo ma aż 960 stron i żaden aktor nie chciał się na tak długo zamknąć w studio. Szósta ukaże się jednak zaraz po książce.

Harry Potter i masa krytyczna

Bez grupy stałych odbiorców branża skazana jest na wegetację. Uważa się, że jest już w kraju pokaźna grupa osób, które chętnie zaczęłyby słuchać książek w aucie, w czasie dojazdów czy prac domowych. Na przeszkodzie stoi jednak cena, która dla Niemca czy Amerykanina nie gra aż takiej roli. A w Polsce musi być wysoka, bo jak tłumaczy Zbigniew Dzianok, nie może być inaczej przy nakładzie 3 tys. egzemplarzy, kiedy oprócz opłaty dla autora trzeba jeszcze wynagrodzić lektora. Najtańszy tom przygód Harry'ego Pottera na płycie kosztuje 69 złotych, najdroższy - aż 140 zł. "Kod Leonarda da Vinci" na płycie również nie odniósł takiego sukcesu jak papierowa książka, bo kosztuje ponad 60 złotych.

Pierwsze miejsce na liście bestsellerów audio sklepu Merlin.pl zajmują książki tanie. A tych jest coraz więcej, bo wydawcy widzą, że muszą zainwestować w spopularyzowanie nowego medium. "Pamięć i tożsamość" Jana Pawła II (Znak) kosztuje niecałe 30 zł, a "Profesor Wilczur" z gdańskiego Tower Press - zaledwie 8,80 zł.

Słabością rynku audiobooków jest również wąska oferta. - Gdyby rynek zalały setki tytułów, to każdy znalazłby coś dla siebie i zwyczaj słuchania szybciej by się rozpowszechnił - uważa Jarosław Nawrotek, szef Centralnego Ośrodka Informacji Gospodarczej, który wydał właśnie dziesięciopłytową "Historię Polski. Średniowiecze" i planuje kolejne epoki.

Oprócz wydawnictw, które w audiobookach się specjalizują (tj. RTW, 3Kropek czy Audio Liber) z nowym medium eksperymentują ostatnio wydawcy, którzy dotąd nie mieli z nim wiele wspólnego. To nie tylko Znak, ale również Prószyński i S-ka ("Samotność w sieci" Janusza L. Wiśniewskiego), korporacja Ha!art ("Lubiewo" Michała Witkowskiego) czy Albatros i Sonia Draga (wspólnie wydany "Kod Leonarda da Vinci").

Trzecią barierą jest dystrybucja. - W sklepach po prostu nie wiedzą, czy audioksiążki wystawiać w działach z płytami, czy z książkami - mówi Nawrotek. Według Alicji Miecarzewicz nie ma również standardu opakowania, które ułatwiałoby identyfikację i wystawianie towaru. Wydawnictwo Media rodzina wykupiło w empikach specjalne stojaki na audioksiążki, żeby eksponować na nich najnowszą część przygód Harry'ego Pottera.

Na razie najpopularniejszym sposobem zaopatrywania się w audioksiążki są zakupy w internecie. Wyspecjalizowane sklepy takie jak www.audiobook.pl czy www.ksiazkiaudio.pl sprzedają swoje tytuły nieco taniej od potentata internetowego handlu - Merlina. Na reklamę nie mają jednak pieniędzy, więc ostatnio pokazują się na targach książki, m.in. w Krakowie i Warszawie.

Zdaniem wydawców w najbliższym czasie bariery ograniczające rynek zostaną pokonane i ukaże się dużo niedrogich tytułów. Kiedy masa krytyczna zostanie przekroczona, nasz rynek zacznie przypominać rynki zachodnie. Czy to jeszcze bardziej odzwyczai nas od czytania?

- Przez dziesięć lat zajmowałem się organizowaniem kursów dla maturzystów i kandydatów na studia. Młodzi ludzie nie chcą dziś czytać, ale audioksiążki wielu z nich mogą zachęcić do kontaktu z literaturą - uważa Jarosław Nawrotek. Wydawcy zgadzają się, że audioksiążki najczęściej towarzyszą ludziom w czynnościach, w czasie których i tak nie mogą czytać.

"Dziady", czyli zrób to sam

Coraz częściej mówi się, że książki na płytach niedługo odejdą w przeszłość, ustępując miejsca plikom mp3 ściąganym z internetu i odsłuchiwanym na przenośnych odtwarzaczach, z których najtańsze kosztują już tylko kilkadziesiąt złotych. W Niemczech, USA czy Wielkiej Brytanii audioksiążki sprzedaje w ten sposób wiele portali, choćby Amazon.com, czy iTunes.

Bestsellery www.audiobook.pl